Edda Poetycka i inna literatura islandzka

[Ismer]

Edda Poetycka zawiera Pieśni o Bogach i Pieśni o Bohaterach

 

Pieśni o Bogach
Zbiór ten otwiera Wieszczba Wölwy (Völuspá), która jest najbogatszym źródłem wiadomości o bogach nordyckich.
Jej zasadniczą część stanowi monolog wszechwiedzącej wieszczki, skierowany do najwyższego boga - Odina, żądnego wiedzy o losach świata zarówno w przeszłości jak i w przyszłości. Opowiada więc Wölwa o powstaniu świata, narodzinach olbrzymów, bogów, karłów, potworów i ludzi. O złotym okresie niewinności i zgody, który szybko się skończył; o kłótniach i wojnach, które po nim nastąpiły, i o okresie względnego spokoju, w którym jednak bez przerwy trwają przygotowania do tej ostatecznej rozgrywki, o której wszyscy wiedzą, że kiedyś nastąpi. Bogowie budują i ciągle wzmacniają mury obronne Asgardu, Odin i jego walkirie zabierają najdzielniejszych z poległych bohaterów, by w Walhalli nadal ćwiczyli swą sprawność bojową w oczekiwaniu na dzień Ragnaröku (zmierzchu bogów), który będzie wielką bitwą bogów i ludzi z olbrzymami, potworami i wszystkimi złymi mocami. W bitwie tej nie będzie ani zwycięzców, ani zwyciężonych - zginą wszyscy. Jest to obraz kosmicznej zagłady, tworzony być może pod wpływem starych opowieści irańskiej Awesty, wspominających o wielkim kataklizmie, który zniszczy całą ziemię, bądź też pod wpływem chrześcijańskiego obrazu końca świata. Ta pesymistyczna wizja jest jednak rozjaśniona promykiem nadziei: oto świat odrodzi się na nowo, pełen jasności i zieleni, pozbawiony zła i nieszczęść.

 

Pieśń Najwyższego - Hávamál
Badania wykazały, że składa się ona z sześciu odmiennych pieśni, powstałych w różnych epokach.

Części I - IV są zbiorem prawd i wskazówek, wypowiadanych w formie sentencji przez Najwyższego - Odina.

Z nich poznajemy warunki, w jakich żyli ludzie Północy, ich charakter, zwyczaje, lęki i radości. Człowiek był wówczas bardzo zależny od surowej, nieubłaganej przyrody. Gwałtowne i groźne zmiany, które w niej zachodziły - lód, który powstał w jedną noc, wzmagająca się fala przypływu, lub jeszcze groźniejsza, bo nie do przewidzenia, fala wywołana erupcją podwodnych wulkanów, przepaść wirów morskich, zmienna z godziny na godzinę noc jesienna - nauczyły go ostrożności i nieufności w stosunku do wszystkiego. Trzeba było wierzyć tylko we własne siły, mieć oczy zawsze otwarte i rękę gotową do ciosu. Idąc w gościnę należało dobrze się rozglądać, czy gdzieś na ławie nie siedzi ukryty wróg. Mądrym był ten, kto posiadł w najwyższym stopniu sztukę takiego zadawania pytań, by wszystkiego dowiedzieć się o gościu, i takiego opowiadania, by samemu o sobie niewiele powiedzieć.

W części V Odin opowiada o tym, jak dla zdobycia najwyższej mądrości złożył [sobie jako bogu] samego siebie w ofierze, wisząc przez dziewięć nocy i dni na Drzewie Wiedzy (Yggdrasill).

Dzięki tej ofierze otrzymał wiedzę o runach i ich nadprzyrodzonej, magicznej mocy.
Wszystkie swe możliwości, całą moc zdobytą dzięki runom i związanym z nimi zaklęciom, prezentuje bóg w ostatniej, VI części.

Z pozostałych poematów trzy powtarzają właściwie wiadomości zawarte w Wieszczbie Wölwy, a są to: Pieśń o Wafthrudnirze, Grimnira pieśń i fragment Pieśni Hyndli noszący nazwę Mała Wieszczba Wölwy;

 

Pieśń o Rigu mówi o ustaleniu się porządku społecznego, powstaniu warstw społecznych i ustanowieniu władzy królewskiej z królem - jako pomazańcem bożym; reszta ma charakter fabularny i opisuje przygody bogów, olbrzymów i karłów.

 

Pieśni o bohaterach
Ta część Eddy zawiera m.in. Pieśń o Wölundzie, pieśni o rodzie Wölsungów, o miłości Gudrun i Brunhildy do Sygurda, o burgundzkich bohaterach.
Znalazły w niej odbicie wielkie wydarzenia historyczne pierwszych wieków naszej ery: wędrówki ludów, tworzenie ogromnych państw przez wojowników, zdobywców, organizatorów gigantycznych bitew, które stanowiły o bycie i niebycie całych narodów, całych państw.
Pieśni te są także  źródłem wiadomości o ówczesnych stosunkach międzyludzkich, o zwyczajach, wierzeniach i zabobonach, którym hołdowali mieszkańcy Północy.

 

Na ogół przyjmuje się, że pieśni Eddy powstały w latach 850-1220; niektórzy badacze uważają nawet, że niejedne pieśni są starsze. Np. Birger Nerman stara się na podstawie badań archeologicznych udowodnić, że Wieszczba Wölwy, Krótka pieśń o Sygurdzie i część Pieśni o Helgim synu Hjörwarda stworzone zostały przed rokiem 800, a pieśni o Skirnirze, Wölundzie i Atlim (nie grenlandzka, bo ta jest późniejsza) powstały może nawet przed końcem VI wieku. Czas powstania pieśni próbowano też określić na podstawie badań form metrycznych (badania nad synkopą - to one pozwalają przypuszczać, że pewne części Eddy mogą pochodzić z około 600 roku).
Spostrzeżenia dotyczące ogólnego światopoglądu głoszone w Eddzie skłaniają z kolei badaczy do określenia czasu powstania wielu pieśni na IX wiek.
Pierwsza, mityczna część Eddy, ma wprawdzie korzenie w erze pogaństwa, jednak widać wyraźnie, że dawna wiara straciła już swą siłę. Jest to więc okres tuż przed przyjęciem chrześcijaństwa. Podobnie wygląda sprawa drugiej, bohaterskiej części Eddy.
Najstarszych zaczątków poezji Eddy należy prawdopodobnie szukać wśród pieśni o bohaterach. Wiadomo ze źródeł historycznych, że na dworach królów i książąt byli thulowie, poeci-mędrcy, o wielkim autorytecie, którzy w formie pieśni opowiadali o czynach bohaterów, zagrzewając słuchaczy do nowych wypraw. Uczony Jan de Vries postawił hipotezę, że to właśnie po śmierci Atylli powstał ów genre pieśni bohaterskich.
Czas, w którym dotarły na Północ wątki o Nibelungach, Wölsungach, Ermanryku jest dość niepewny. W Niemczech przybrały one formę w VI wieku, a pierwsze udowodnione ich ślady na Północy pochodzą z IX wieku. Jest możliwe nawet, że tematy te przeszły na Północ drogą okrężną. 

 

Przekłady "Eddy" na język polski
Pierwszego przekładu pieśni na język polski dokonał Joachim Lelewel. Jego Edda czyli Księga Religii dawnych Skandynawii Mieszkańców ukazała się anonimowo w Wilnie, w roku 1807.
Przy tłumaczeniu korzystał Lelewel, jak o tym wspomina w przedmowie do drugiego wydania, z dzieła Malleta z roku 1756.
Drugie wydanie przekładu Lelewela ukazało się w Wilnie w roku 1828 pt. Edda to jest Księga Religii dawnych Skandynawii Mieszkańców. Starą, Saemundińską w wielkiej części tłumaczył, Nową Snorrona skrócił...
Przy tym wydaniu korzystał Lelewel z obu tomów Codexu Regius z lat 1787-1818.
Spośród pieśni bohaterskich przykuły jego uwagę tylko te, które miały charakter przepowiedni i wiedzy tajemnej, mianowicie: Pieśń Sygrdrify, Pieśń czarów Groy, Pieśń o Reginie i Pieśń o Fafnirze.
Wydanie Lelewela z roku 1828 zawiera także dwie pieśni o przekładzie Kazimierza Brodzińskiego, a to: Podróż Skirnira (For Skirnis) i Thryma oda (Thryms kvída).

Wydana została także Edda Poetycka, ze staroislandzkiego w przełożeniu i opracowaniu Apolonii Załuskiej-Strömberg, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986.

W Internecie można też znaleźć własne tłumaczenia niektórych pieśni, jak np. na stronie T.Misterki. 

 

Pieśni Eddy Poetyckiej zamieszczone na stronie źródłowej (therion)

PIEŚNI O BOGACH
Wieszczba Wölwy (Voluspá)
Pieśni Najwyższego (Hávamál)
Pieśń o Wafthrudnirze (Vafthrúdnísmál)
Grimnira pieśń (Grimnismál)
Wyprawa Skirnira (Skirnismál)
Pieśń o Harbardzie (Hárbardsljód)
Pieśń o Hymirze (Hymiskvida)
Kłótnia Lokiego (Lokasenna)
Pieśń o Thrymie (Thrymskvida)
Pieśń Alwisa Wszechwiedzacego (Alvísmál)
Pieśń o Wegtamie. Sny Baldra. (Vegtamskvida. Baldrs Drausnar)
Pieśń o Rigu (Rígsthula)
Pieśń Hyndli (Hyndluljód)
Pieśni o Swipdagu (Swipdagsmál)
Pieśń o młynie Grottim (Grottasöngr)

PIEŚNI O BOHATERACH
Pieśń o Wölundzie (Völundarkvida)
Pieśń o Helgim synu Hjörwarda (Helga Kvida Hjörwardssonar)
Pieśń o Helgim zabójcy Hundinga I (Helga Kvida Hundingsbana I)
Pieśń o Helgim zabójcy Hundinga II (Helga Kvida Hundingsbana II)
O śmierci Synfjötla (Frá Dauda Sinfjötla)
Wieszczba Gripira (Grípis Spá)

 

źródło: therion
 

[Ejbert]

Streszczenie Pieśni o Bogach (Edda Poetycka wg. tłumaczenia A. Załuskiej - Stromberg)

WIESZCZBA WÖLWY (VÖLUSPÁ)
Pieśń powstała na przełomie X-XI w. W jej datowaniu pomocne było imię występującej tu walkirii (strofa 31) - Geirskogul. Imię to jest bowiem zapożyczeniem z pieśni żałobnych Há konarmál - na śmierć króla Hakona.
Wieszczka Wölwa zaczyna pieśń objawienia słowami nakazującymi tłumom milczenie i posłuch. Zgodnie z pragermańskim obyczajem w chwili rozpoczęcia uroczystości sakralnych oraz obrad thingowych obwieszczano pokój, którego pogwałcenie pociągało za sobą surowe kary. Wspomina o tym Tacyt w "Germanii" (I/II w.), rozdz. II.

 

O Pieśni Najwyższego (HAVAMAL) jest wyżej.

 

PIEŚŃ O WAFTHRUNDIRZE  (VAFTHRÚDNÍSMÁL)
Treść: Odin wyzywa olbrzyma Wafthrudnira na szermierkę słowną, by sprawdzić, który z nich jest mądrzejszy. Jak zwykle, nie podaje swego prawdziwego imienia. Stawką w tym "pojedynku" jest życie tego, który nie udzieli właściwej odpowiedzi na zadane pytanie. Przegrywa olbrzym.
Pieśń powtarza wiadomości zawarte w Wieszczbie Wölwy.

 

PIEŚŃ O RIGU (RíGSTHULA)

Treść: Jest to księga Genesis mitologii skandynawskiej; z niej dowiadujemy się w jaki sposób powstały warstwy społeczne i jak kształtował się porządek społeczny; mamy tu też relację o ustanowieniu najwyższej władzy króla jako "pomazańca bożego" (strofy 36 i 46).

Jest tu także mowa o tym, że Rig "dał" ludziom runy, konkretnie Jarlowi a od niego przejął je jego syn, Kon.
Pieśń o Rigu jest jedną z najtrudniejszych do zinterpretowania; badania utrudnia jeszcze fakt, że zaginęły końcowe strofy.
Pieśni tej nie ma w Codex Regius; zachowana jest w Codex Warmianus, razem z Eddą Snorriego.
Imię Rig jest obce u Normanów. Badacze przypuszczali początkowo, że jest ono irlandzkiego pochodzenia. Wydaje się jednak bardziej prawdopodobne, że jest zapożyczeniem z gr. rhex, gen. rhegós, gdyż występujące w strofie 49 nazwy rzek: Dan i Danpr - to Don i Dniepr.

 

GRIMNIRA PIEŚŃ (GRIMNISMÁL)
Król Hraudung miał dwóch synów, zwał się jeden Agnar, a drugi Geirröd. Agnar miał dziesięć zim, Geirröd osiem zim, obydwaj wypłynęli łodzią na ryby, każdy miał swoją wędkę. Wiatr popędził ich na morze. W ciemnościach nocy rozbiła się łódź o skały nadbrzeżne, oni jednak wyszli na ląd i znaleźli jakiegoś osadnika; pozostali u niego przez zimę. Gospodyni wychowywała Agnara, gospodarz zaś Geirröda - i dawał mu rady (*1). Na wiosnę postarał im się gospodarz o statek, a gdy potem wraz z swoją kobietą odprowadzał ich na wybrzeże, rozmawiał jeszcze z Geirrödem na osobności. Powiał pomyślny wiatr i przybyli do przystani swego ojca. Geirröd był u dziobu łodzi, skoczył na ląd i natychmiast odepchnął statek ze słowami: "Jedź, i niech cię licho porwie!". Statek popędził na morze. Geirröd natomiast poszedł pod górę do grodu. Przyjęto go dobrze, ojciec jego jednak już nie żył. Geirröd został obrany królem i stał się sławnym mężem.
Odin i Frigg tronowali na Hildskjalfie i przyglądali się wszystkim światom (*2). Odin rzekł: "Czy widzisz Agnara, twego wychowanka, jak siedzi w piekle i płodzi dzieci z jakąś Olbrzymką? Natomiast Geirröd mój wychowanek jest królem i rządzi krajem". Frigg rzekła: "On jest tak podłym skąpcem, że katuje gości swoich, jeżeli ich za wielu przychodzi". Odin rzekł, że to wierutne kłamstwo; poszli o zakład. Frigg wysłała swoją dworkę, Fullę, do Geirröda, aby ostrzegła króla, by miał się na baczności i nie dał urzec czarownikowi, który tam wylądował; powiedziała, że poznać go można po tym, że żaden pies, choćby najzajadlejszy, nie rzuci się na niego.
Było to jednak najstraszniejsze oszczerstwo - owo oskarżenie Geirröda o niegościnność. Przez nie kazał schwytać owego przybysza, którego psy nie chciały kąsać. Odziany był w płaszcz błękitny (*3) i mienił się Grimnir, nic jednak więcej o sobie nie powiedział, choć go pytano. Król posłał go więc na męki, aby wyznał prawdę, kazał go posadzić między dwa ognie, siedział tam tak przez osiem dni i nocy.
Geirröd miał syna dziesięcioletniego, na imię było mu Agnar, jak niegdyś jego bratu. Agnar poszedł do Grimnira i podał mu róg pełen napoju i powiedział, że król źle czyni, męcząc niewinnego. Grimnir wypił; wtedy ogień rozciągnął się już tak, że kożuch jął się palić na nim.

*1 - Gospodyni [...] gospodarz - Odin i bogini Frigg. Między małżonkami toczy się rywalizacja, kto lepiej wychowa swego podopiecznego.
*2 - Światów było dziewięć; porównaj Wieszczba Wölwy, przyp. do strofy 2, w. 3.
*3- Błękitny płaszcz zdradza, że jego właściciel nie był pierwszym lepszym przybłędą, gdyż ubogi nosił odzież szarą. Stosowanie farb było właściwie sztuką tajemną i bardzo kosztowną. Im bardziej barwny strój, tym wyraźniej mówił o zamożności i wysokim statusie socjalnym.

 

WYPRAWA SKIRNIRA (SKIRNIRSMÁL)

Treść: Gdy pewnego razu bóg Frey, rozglądając się z wysokiego tronu po świecie, zobaczył piękną olbrzymkę, Gerdę, natychmiast jej zapragnął. Wysłał więc swego sługę, Skirnira, by zdobył dla niego względy owej dziewczyny. Skirnir dotarł do Gerdy, i wszelkimi sposobami, to prosząc, to grożąc, próbował zmusić ją do uległości. Cel osiągnął dopiero przy pomocy groźby czarów z run.
Podanie to pochodzi z dawnych czasów, gdy Frey był jednym z głównych, a może najważniejszym bogiem, a więc zanim Odin otrzymał tę rangę. Dlatego przysługiwało mu prawo siadania na tronie Hildsjalfie. W postaciach Freya (boga niebios) i Gerdy (Ziemi - por. niem. Erde, ang. earth) znalazł uosobienie jeden z najstarszych mitów ludzkości - o zaślubinach nieba z życiodajną ziemią.
Skirnir jest hipostazą Freya, o czym świadczy nawet znaczenie jego imienia "jasny, świetlany, lśniący".
Pieśń jest pod każdym względem dobrze zachowana, tak jej treść jak i forma metryczna, Ijódaháttr.

 

 

 

 

Edytowane 29 Grudnia 2018 przez Ejbert

[Ismer]

PIEŚŃ O HARBARDZIE (HÁRBARDSLJÓD)

Treść: Pieśń przedstawia zmagania na słowa ojca z synem. Pod postacią przewoźnika Harbarda ukrywa się bowiem sam Odin, ojciec boga Thora, i do końca się nie ujawnia. Zręcznie poprowadzonym dialogiem poeta udowadnia, że siłą inteligencji można pokonać o wiele silniejszego fizycznie przeciwnika.
Pieśń o Harbardzie jest pod względem formy metrycznej całkowicie odmienna od innych pieśni Eddy. Fragmenty układane metryką málaháttr przeplatane są prozą rytmiczną. Nie wiadomo jaką formę miała pieśń początkowo.

Thor wracając ze szlaku wschodniego (z kraju olbrzymów. Thor prowadził ciągłe walki z olbrzymami, teraz wraca z kolejnej wyprawy - przyp.) przybył do pewnej cieśniny. Po drugiej stronie sundu był przewoźnik z promem.

Thor zawołał:

1. "Kto jest ów pachoł pachołków, co stoi po tamtej stronie cieśniny?"

Przewoźnik rzekł:
2. "Kto jest ów cham z chamów, co woła zza wody?"

Nie mogłam się oprzeć, by nie zacytować tu początku pieśni  - jak widać nic się od tamtych czasów nie zmieniło  

 

PIEŚŃ O HYMIRZE (HYMISKVIDA)

Treść: Bogowie żądali od olbrzyma Ägira, by urządził dla nich ucztę. Olbrzym nie miał na to wielkiej ochoty i próbował się wymigać twierdząc, że nie ma odpowiednio dużego kotła do przygotowania piwa dla tylu bogów. Taki kocioł posiadał tylko olbrzym Hymir. By go zdobyć, wyruszył Thor wraz bogiem Tyrem, który był synem owego Hymira. I o tej wyprawie mówi pieśń.

 

KŁÓTNIA LOKIEGO (LOKASENNA)
Treść: Ägir - drugie jego imię było Gymir - zaprosił Asów na ucztę, gdy otrzymał olbrzymi kocioł, co ostatnio zostało opowiedziane. Na tę ucztę przyszli Odin i Frigg, małżonka jego. Thor nie przybył, gdyż był na Wschodzie. Syw była tam, małżonka Thora; Bragi i Idun, małżonka jego. Tyr był tam, on miał tylko jedną rękę: Fenrir-wilk urwał mu rękę, gdy go wiązano (*1). Był tam Njörd i małżonka jego Skadi, Frey i Freyja, Widar syn Odina. Loki był tam i sługi Freya i Beyla (*2). Mnóstwo było tam Asów i Alfów. Ägir miał dwóch służących: Fimafenga i Eldira. Było tam lśniące złoto zamiast światla od ognisk; piwo samo się nalewało; pokój ludziom (*3) był tam święcie zawarowany. Goście chwalili bardzo, jak doskonali byli słudzy Ägira. Loki nie mógł tego znieść i zamordował Fimafenga. Wtedy zatrzęśli Asowie tarczami, podnieśli okrzyk wielki i wypędzili Lokiego do boru, po czym zasiedli do biesiady. Loki powrócił i spotkał przed dworem Eldira.

*1: By unieszkodliwić na jakiś czas groźnego wilka Fenrira bogowie uknuli spisek: sporządzili czarodziejskie pęta, nie do rozerwania, mimo że cienkie jak pajęczyna, i zaproponowali nic o ich właściwościach nie wiedzącemu wilkowi, że go nimi na próbę zwiążą. Fenrir zgodził się, ale zażądał na wszelki wypadek, by jako gwarancję, że to nie podstęp, któryś z bogów na czas wiązania wsadził mu swą rękę w pysk. Nie było kandydatów - dopiero Tyr zdecydował się poświęcić swoją dłoń. Stracił ją natychmiast, gdy wilk zorientował się, jak mocne są wiążące go okowy. Z więzów tych uwolnił się Fenrir dopiero w dniu Ragnaröku.
*2: Byggwir i jego żona Beyla to prawdopodobnie personifikacja dwóch pożytecznych gatunków roślin, jęczmienia (bygg) i bobu (beyla), które znano i uprawiano w południowych częściach Skandynawii.
*3: ludzie - tym wyrazem często określają poeci bogów; występuje też jako określenie społeczeństwa w ogóle.

 

PIEŚŃ O THRYMIE (THRYMSKVIDA)

Treść: Olbrzym Thrym skradł Thorowi jego wspaniały młot i nie chciał oddać inaczej, jak tylko w zamian za rękę bogini Freyji. Namawianie bogini, by za cenę młota została małżonką olbrzyma, było daremne. Wtedy bogowie postanowili, że Thor musi przywdziać niewieście szaty i udając, że jest Freyja, odzyskać swój młot. Z Thorem rusza Loki, przebrany za sługę bogini.
Thor jest bogiem burzy, ciosy zadawane przez niego młotem Mjöllnirem spadają na ziemię w postaci błyskawic i piorunów. Ponieważ nigdy się z tym młotem nie rozstawał i ciągle toczył jakieś walki, brak burz zimą tłumaczyli sobie ludzie w ten sposób, że widocznie ktoś mu go skradł. A na ukryciu młota mogło zależeć przede wszystkim olbrzymom, bowiem oni najczęściej odczuwali jego ciosy na swych grzbietach. Pieśń z jednej strony podnosi znaczenie Thora jako obrońcy Asgardu i porządku na świecie, z drugiej z dużym humorem ukazuje komiczną stronę całej tej wyprawy.

 

PIEŚŃ ALWISA WSZECHWIEDZĄCEGO (ALVÍSMÁL)

Treść: Bogowie przyrzekli rękę córki boga Thora karłowi Alwisowi w zamian za wykonanie jakiejś zbroi. Thora wówczas nie było w domu. Kiedy karzeł przyszedł, by zabrać narzeczoną Thor odmówił oddania jej twierdząc, że jego nikt o zgodę nie pytał. Rozpoczyna się potyczka słowna; Thor próbuje zyskać na czasie, zadając mądremu gościowi coraz trudniejsze pytania, i przetrzymuje go tak aż do wschodu słońca, bo wie, że światło dzienne zamienia karły w kamień. Jego podstęp rzeczywiście się udaje.
"Pieśń Alwisa Wszechwiedzącego" jest właściwie swego rodzaju traktatem językowym, zbiorem synonimów. Począwszy od strofy 10 każda odpowiedź Alwisa zawiera sześć synonimów określających tę samą rzecz lub zjawisko.
Z ich zestawienia można zauważyć, że nazwy używane przez ludzi są zwykłe, np. niebo, przez Asów będzie już nazywane poetycko "kraj gwiazd", przez Wanów przenośnie "tkacz wiatrów", przez olbrzymów pospolicie "górny dom", przez Alfów egzaltowanie "piękny dom", przez karłów-płatnerzy i złotników "kapiąca sala".

 

[Ejbert]

PIEŚŃ O WEGTAMIE. SNY BALDRA (VEGTAMSKVIDA. BALDRS DRAUSNAR)

Treść: Baldr, słoneczny bóg, miał straszliwe złowróżbne sny. Ponieważ wszyscy go kochali, martwili się razem z nim. A sam Odin (tu pod imieniem Wegtama), by dowiedzieć się, co owe sny znaczą, wykorzystał swą magiczną moc - obudził z martwych mądrą wiedźmę i zażądał ich wyjaśnienia. Okazało się, że Baldrowi sądzona jest śmierć z ręki brata Höda (por. "Wieszczba Wölwy", przyp. do strofy 33). Pieśń zaczyna się bez wyjaśniających wstępów, gdyż mit o Baldrze był współczesnym dobrze znany.

 

PIEŚŃ HYNDLI (HYNDLULJÓD)

Treść: Bogini Freyja budzi ze snu olbrzymkę Hyndlę, mającą dar jasnowidzenia i prosi ją, by odsłoniła przyszłe losy jej kochanka, Ottara Szalonego, syna Innsteina. Hyndla jest niechętna Feyji, nie kryje, że wie, iż bogini ukrywa Ottara pod postacią odyńca. Feyja nie zrażona oporem olbrzymki zmusza ją wreszcie, by wymieniła wszystkich przodków Ottara, któremu dokładna znajomość własnej genealogii jest potrzebna do bliżej nie określonego zakładu, w którym stawką jest spadek po przodkach. Gdy Hyndla kończy wyliczanie, prosi ją jeszcze bogini o napój pamięci dla ukochanego, by nie zapomniał tego, co usłyszał. Olbrzymka podaje napój zatruty czarami, ale Freyja je unieszkodliwia.
Genealogie wymieniane przez Hyndlę są bardzo zawiłe, ale występuje w nich wiele osób znanych z kronik historycznych. Poświęcił temu wiele pracy Sophus Bugge w "Studier over de nordiske Gude-og Heltesagns Oprindelse", op. cit. Inny uczony, Konrad Maurer uważa, że pieśń ta miesza bez porządku wszelkie znane historyczne osobistości i rody norwesko-islandzkie ("Quellen Zegnisse über das erste Landrecht und über die Ordnung [...] de islandischen Freistaates" München 1869). W utwór ten wpleciony jest fragment innej pieśni, o całkowicie odmiennym charakterze.
Snorri nazwał go "Wieszczbą Wölwy krótką" (Völuspa hin skamma). Obejmuje on strofy 30-45.
"Pieśni Hyndli" znajdują się tylko w "Flateyjarbók"; tekst jest bardzo uszkodzony.

 

PIEŚNI O SWIPDAGU (SVIPDAGSMÁL)

Treść: Pieśń składa się z dwóch części: "Czarów Groy" i "Pieśni o Fjölswinnie". W pierwszej - wieszczka Groa, obudzona przez swego syna z śmiertelnego snu, zaklina wszystkie złe moce, które mogłyby szkodzić Swipdagowi w jego wyprawie do ukochanej Menglady, by tego nie czyniły. W drugiej, następuje spotkanie Swipdaga z olbrzymem Fjölswinnem, który strzeże wejścia do siedziby Menglady. Po długiej wymianie pytań i odpowiedzi Swipdag dowiaduje się z ust olbrzyma, że Menglada czeka na niego, gdyż już dawno został jej przeznaczony na małżonka.
Menglada jest prawdopodobnie hipostazą bogini Frigg, (imię jej znaczy "szczęśliwa z powodu naszyjnika"), Swipdag - boga Freya. W całej pieśni badacze doszukują się symboliki przyrody.
"Pieśni o Swipdagu" przekazane są tylko w późniejszych, papierowych rękopisach; bez wątpienia pochodzą z okresu pogaństwa.

 

PIEŚŃ O MŁYNIE GROTTIM  (GROTTASÖNGR)

W pieśni tej zlały się ze sobą dwie postaci królów, znanych też z innych sag - postać sprawiedliwego Frodiego Fridleifssona i zachłannego Frodiego Bratobójcy.
Czas powstania można ustalić na rok około 960 na podstawie strofy 19, w której pieśniarz wspomina ognie rozniecane w górach, anonsujące zbliżanie się nieprzyjacielskich statków. Zarządzenie o zapaleniu takich ogni wydał król norweski Hakon Dobry (pan. 935-961), a w tonie tej strofy wyczuwa się, że jest to rzecz jeszcze nowa.
Miejscem powstania jest prawdopodobnie Norwegia - strofa 7 mówi bowiem o kukającej kukułce; na Islandii nie ma ani lasów, ani ptaków leśnych, Dania natomiast nie wchodzi w rachubę, gdyż język pieśni jest norwesko-islandzki.
"Pieśń o młynie Grottim została włączona do "Eddy Poetyckiej" z "Eddy Snorriego", i niektórzy badacze umieszczają ją na końcu, po pieśniach bohaterskich.

Dlaczego złoto nazywa się mąką Frodiego?
Jest o tym podanie, że Skjöld zwał się syn Odina, a od niego wywodzą się Skjöldungowie, miał on swoją siedzibę i rządził krajem, który zwie się teraz Danią, ale wówczas nazywano Gotlandią. Skjöld miał syna, któremu było na imię Fridleif i który po nim panował. Synowi Fridleifa na imię było Frodi, ten objął królestwo po ojcu swym w tym samym czasie, kiedy cesarz Augustus (81) ustanowił pokój na całym świecie; wtedy Chrystus się urodził. A że Frodi był najpotężniejszym ze wszystkich królów Nordlandów przypisano jemu zasługę pokoju we wszystkich krajach gdzie był duński język i dano nazwę Pokoju Frodiego. Nikt nie krzywdził drugiego, nawet wówczas gdy spotkał na drodze zabójcę ojca albo brata, związanego czy chodzącego wolno; nie było też złodzieja ani rozbójnika, tak, że złoty pierścień leżał przez trzy zimy na publicznej drodze (*2) na Jalangrsheidi. Król Frodi pojechał do Swithjodu i odwiedził króla imieniem Fjölnir; tam kupił dwie niewolnice, którym było na imię Fenja i Menja; były one olbrzymie i mocne. W owym czasie znajdowały się w Danii dwa kamienie młyńskie tak olbrzymie, że nie było nikogo, kto był tak mocny, by mógł je obracać; kamienie miały tę właściwość, że mełły to, co ten zamówił, który kazał mleć: młyn ów nazywał się Grotti. Hengikjöpt zwał się ten, który królowi Frodiemu darował ów młyn. Król Frodi kazał zaprowadzić niewolnice do młyna i polecił im mleć złoto i pokój, i szczęście dla Frodiego. Potem nie dał im dłużej odpoczynku i snu, niż kiedy kukułka milczała lub on sam zdążył wygłosić pieśń; lub opowiada, że wtedy one zaśpiewały pieśń, która nazywa się pieśnią Grottiego; ale nim skończyły śpiewać, mełły wojsko przeciw Frodiemu, tak, że tejże nocy przybył tam król morski (*3) imieniem Mysing i zabił Frodiego i wziął olbrzymie łupy wojenne. Wtedy zakończył się Pokój Frodiego. Mysing zabrał ze sobą młyn Grotti, a także Fenję i Menję i kazał im mleć sól, a o północy zapytały, czy Mysingowi nie sprzykrzyła się sól; kazał im mleć dalej. Mełły jeszcze chwilę, aż nagle statki zanurzyły się i zatonęły i powstał tam svelgr, wir w wodzie, gdzie morze wpada przez oko kamienia młyńskiego (84). Wtedy morze stało się słone.

 

*1. cesarz Augustus - Oktawian August (63-14 p.n.e.), pierwszy cesarz rzymski.
*2. Złote pierścienie rozwieszali przy drogach wielcy wodzowie, dla upamiętnienia swoich zwycięstw. Źródła historyczne owych czasów wymieniają miejsca, w których wisiały takie pierścienie.
*3. król morski - zob. Pieśń Hyndli, przyp. do strofy 17, w.1.
*4. oko - otwór w środku kamienia młyńskiego.

 

źródło: (wszystkie pieśni) - therion 

Edytowane 29 Grudnia 2018 przez Ejbert

[Ismer]

Na literaturę islandzką składają się następujące gatunki literackie:
wierszem
a) poematy Eddy Poetyckiej przedstawiające mitologię i dzieje mitycznych bohaterów; prócz tego inne poematy w stylu Eddy Poetyckiej, zebrane w XIX w. przez uczonych A. Heuslera i W.Ranischa w całość pt. Eddica Minora;
b) poezja skaldów;
c) lausavisur (luźne wiersze, rozproszone po sagach);
d) rimur (rymy, pieśni ludowe);
prozą
a) sagi (opowieści) rodowe, obejmujące wydarzenia historyczne od około 900 do 1250 roku;
b) sagi królewskie - historia królów norweskich i wydarzeń za ich rządów;
c) sagi biskupie - wydarzenia opowiedziane z punktu widzenia Kościoła;
d) lygisögur (sagi kłamstw) - gatunek literacki o kilkaset lat późniejszy od poprzednich; fantazja ludowa stworzyła w nich przedziwny konglomerat elementów greckich (Iliada i Odyseja), arabskich opowieści z tysiąca i jednej nocy itp.

 

Sagi rodowe
Zajmują one najwybitniejsze, najbardziej charakterystyczne i samodzielne stanowisko w literaturze - poza Eddą poetycką. Ich charakter ustalił się już w epoce kształtowania się tradycji ich ustnego przekazywania. Uwieczniły one najdumniejszy okres tego państwa, kiedy rody islandzkie cieszyły się powagą i znaczeniem na zewnątrz i były niezależne materialnie i politycznie od Norwegii. Te prozą pisane eposy obejmują okres od tzw. landnam, czyli objęcia ziemi (sięgając też wstecz do wypadków w dziejach danych rodów przed opuszczeniem Norwegii oraz do powodów tego kroku_ aż do roku około 1030. Sagi takie charakteryzuje surowa, lakoniczna rzeczowość, wspaniały rysunek postaci i charakterów oraz dialogi, zadziwiające tym, że za pomocą skąpych słów można wyrazić tak wiele.
Poza tym w sagach także można znaleźć informacje dotyczące stosowania run i magii runicznej (zaklęcia)

 

Poezja skaldów
Poezją skaldów jest - ogólnie biorąc - wszystko, co nie jest poezją Eddy. Są to pieśni przeważnie ułożone przez autorów historycznych, znanych z imienia własnego, imienia ojca i przydomka, opiewających historyczne postaci i wypadki. Poezja ta obejmuje wszystkie kraje i wyspy Północy przez cały okres średniowiecza, obejmuje różnorodne gatunki literackie i tematy - obok historycznych także osobiste, lirykę miłosną, satyrę, nawet runiczne zaklęcia. Skaldami byli przeważnie Islandczycy, a tworzyli głównie dla królów i jarlów norweskich, dla upamiętnienia ich czynów, uświetlenia ich panowania, dla złożenia podziękowania za otrzymane dary i odznaczenia.
Tak jak wewnętrzna, filozoficzna treść tej poezji jest prosta, tak forma wersyfikacyjna jest karkołomną ekwilibrystyką, jakiej nie ma równej ani w Europie, ani gdziekolwiek na globie ziemskim. Najwyższe wymagania i najsurowsze normy dotyczyły poezji skaldów. Drottkvaett "wiersz godny hirdu królewskiego" (hird - orszak królewski) musiał mieć aliterację w ściśle określonych punktach wersów, musiał mieć asonans w parzystym wersie, półasonans w nieparzystym. Nosiły owe anosanse nazwę hending. Inne jeszcze finezje, akcent wyrazu, melodia okresu, długość nie tylko samogłosek ale i sylab, składały się na puenty, które miały dać pierwszeństwo we współzawodnictwie, w popisach poetyckich.
Jedynym z najważniejszych komponentów poezji nordyckiej był kenning - rodzaj metafory, zbudowanej z reguły z rzeczowników. Kenning musiał być co najmniej dwuczłonowy, a im więcej członów, tym większy kunszt. Z upływem lat wiele kenningów zatraciło swe pierwotne znaczenie, np. wyrażenie "łamacz złota" - "władca" w pojęciu skalda z XIII wieku miało już tylko znaczenie "człowiek". Materiał do kenningów brano z mitologii, a były to naturalne obrazy z życia bóstw skandynawskich.
Tradycja kenningów była stara, ich formy ukształtowały się zanim rozpoczęła się emigracja do Islandii.
Początkowo badacze uważali, że twórczość Eddy i twórczość skaldów były absolutnie od siebie niezależne, że powstawały w innych okresach czasu i miały innych autorów, gdyż charakter ich jest tak bardzo różny. W przeciwieństwie do Eddy poezja skaldów porusza tematy jak najbardziej aktualne. Obecnie uważa się, że nic nie stało na przeszkodzie, by skald odtworzył historię o jakimś bogu - bardziej popularnym rymem. Skald islandzki nie sygnował utworu eddyckiego własnym imieniem, gdyż nie uważał się za twórcę oryginalnego tematu, lecz za przekaziciela czegoś, co już dawno istniało.

 

Lausavisur
Są to luźno rozsypane w sagach wiersze okolicznościowe, miłosne lub satyryczne, improwizacje na temat nastroju chwili. One także były dziełem skaldów, lub też są im przypisywane. Dziś trudno jest nieraz stwierdzić, czy strofy są autorstwa bohaterów sagi, autora sagi czy też tego, który ją już gotową zapisywał.

 

Rimur (rymy)
Są spuścizną późnego średniowiecza. Powstały częściowo pod wpływem ballad przybyłych z kontynentu Europy, odziedziczyły jednak charakterystyczną, islandzką formę zewnętrzną, jak aliterację, asonanse i kenningi, a oprócz tego zaopatrzone były w wielką nowość - rymy końcowe. Treść ich była różna, począwszy od epizodów o bóstwach nordyckich a skończywszy na popularnych wówczas w Europie romansach o Meluzynie i Banialuce.

 

Sagi królewskie
Sagi te mają ściśle historyczny charakter. Większość z nich traktuje o królach norweskich; dzieje ich panowania są jednak powiązane z pozostałymi dwoma państwami skandynawskimi i z Islandią, a także wybrzeżem południowego Bałtyku, krajem Wendów i królem Burisławem (Bolesławem).
Dziełem bezsprzecznie największej wartości ze względu na prawdę historyczną jest Heimskringla (Krag ziemski) Snorriego Sturlusona. Wiekopomną jego zasługa jest to, że jako niezawodne źródła informacji podawał fragmenty poematów nadwornych skaldów - flokków i drap (są to większe poematy o szczególnie wyszukanej formie, układane przez skaldów głównie na cześć książąt i władców, na których dworach przebywali - przyp.) - układanych natychmiast w aktualnym momencie wypadków. Dzieło to kontynuował bratanek Snorriego, Sturla Thordarson (1214-1284). Miał on zadanie dość ułatwione, gdyż pisał o współcześnie panującym królu Hakonie Hakonarsonie i dysponował bogatymi źródłami. Proza jego dzieła jest również przeplatana poezją, układaną nienagannym drottkvättem, jednakże w tym wypadku są to falsyfikaty, tworzone przez samego historiografa dla przyozdobienia dzieła.
Utworem na pograniczu sag rodowych i historycznych jest Sturlunga saga, o rodzie, którego polityczną supremację w Islandii zapoczątkował Sturla, ojciec Snorriego. Współczesną sobie, z niewysłowionym okrucieństwem prowadzoną, wojnę domową opisują autorzy z zadziwiającą obiektywnością, nie wyrażają w żadnym wypadku własnego etycznego stanowiska.
Do mityczno-heroicznych sag należy Völsunga saga (Saga o Wölsungach), pochodząca z około 1260 roku. Jest ona trawestacją bohaterskich pieśni Eddy, dokonaną zanim Codex Regius został uszkodzony i zdekompletowany. Przez to ma olbrzymie znaczenie w badaniach nad Eddą Poetycką - przy jej pomocy można rekonstruować braki w Codex Regius.

 

Sagi biskupie
Mają odmienny styl niż te, które wyszły z tradycji ustnej, mają charakter uczony, eklezjastyczny.

Lygisögur
Jest to ostatni chronologicznie rodzaj sag, o bardzo silnej żywotności. Akcja ich rozgrywa się w krajach bardzo odległych - Grecji, Syrii, Persji, Indiach i jest pełna fantastyki. Są jeszcze mało zbadane naukowo.

 

Historiografia
Ojcami islandzkiej historiografii są dwaj duchowni: Saemund inn Frodi "uczony" (1056-1133) i Ari prestr inn Frodi (1068-1148).
Z dorobku Saemunda nie dochowało się nic do naszych czasów.
Ari jest autorem Islendingabók, czyli kroniki pierwszych rodów, które zasiedliły Islandię; dzieła, które było podstawą i początkiem całej literatury sag rodowych. Jest też Ari jednym z autorów Landnámabók (Księga o zajmowaniu ziemi), dzieła równie ważnego jak poprzednie, opisującego szczegółowo przebieg i kolejność kolonizowania wyspy. Innym autorem tego dzieła jest Kolskeggr inn Vitri (uczony, mądry). Informacje przez niego spisane lub dyktowane odnoszą się do południowo-wschodniej części kraju, o której miał szczególnie dokładne wiadomości.

 

źródło: strona therion