Borówka brusznica i pijanica

[Ismer]

Borówka brusznica - Vaccinium vitis-idaea (Ericaceae)

 

Opis
Wiecznie zielona krzewinka dorastająca do 30 cm wys.; pędy nadziemne wyrastają z pachwin pędów podziemnych; kwiaty białe nieco czerwonawe; jagoda początkowo biała, później jaskrawoczerwone; liście nagie, zielone, brzegiem podwinięte, spodem gruczołowato kropkowane. Kwitnie od maja do lipca; owocuje w sierpniu. W niektórych regionach Polski (południowych i południowo-zachodnich) owocuje po raz drugi we wrześniu, październiku i w listopadzie. Borówka brusznica często mylona jest z mącznicą lekarską (płoży się po ziemi, listki po spodniej stronie mają delikatną siateczkę wiązek przewodzących - nerwację; owoce wewnątrz są białawe, mączystej). Borówka brusznica rośnie w lasach iglastych i iglasto-liściastych, w zaroślach i na wrzosowiskach.

 

Surowiec
Surowcem zielarskim jest liść i owoc borówki brusznicy - Folium et Fructus Vitis idaeae. Liść można kupić w aptekach i w sklepach zielarskich (opak. 20, 25 i 50 g). Liście zbiera się w czasie lub w początkach kwitnienia, bądź też w czasie pozyskiwania owoców. Owoce jędrne suszy się najpierw w normalnej temp,, gdy ulegną pomarszczeniu dosusza się je w otwartym piekarniku ogrzanym do temp. 80o C. Liście suszy się w temp. 20-30o C. Suche surowce trzeba zmielić.

 

Skład chemiczny
Liście zawierają glikozydy fenolowe - arbutynę i metyloarbutynę, związki flawonoidowe, np. izokwercetynę, garbniki katechinowe - ok. 12%, kwasy organiczne - kw. chinowy, triterpeny, sole mineralne (dużo manganu) i witaminy.

Owoce zawierają wit. C - 16 mg/100 g, wit. A - 120 j.m., wit. P - 460 mg, wit. B, - 20 ug, wit. B2 - 70 ug, cukrowce - 8,17%, kw. jabłkowy 2,06%, sole mineralne - 0,35% (potasu, wapnia, żelaza, fosforu i manganu), pektyny - 0,63%, garbniki, pochodne kwasu salicylowego, kw. cytrynowy i octowy.

 

Działanie i zastosowanie
Liście brusznicy działają podobnie jak liście mącznicy lekarskiej, to jest; moczopędnie, silnie odkażająco na drogi moczowe i przewód pokarmowy, rozkurczowo, przeciwbiegunkowe, przeciwzapalnie, żółciopędnie, przeciwkrwotocznie.
Zawarta w liściach arbutyna i metyloarbutyna rozpada się na glukozę i hydrochinon - związek aromatyczny o działaniu przeciwbakteryjnym, pierwotniakobójczym i przeciwwirusowym.

 

Wskazania:
zakażenia i stany zapalne układu moczowego, kamica moczowa, skąpomocz, biegunka, niestrawność, choroby zakaźne, gorączka.

 

Napar z liści:
2 łyżki liści zalać 2 szkl. wrzącej wody; odstawić na 30 minut; przecedzić. Pić 4-6 razy dz. po 100 ml; niemowlęta ważące 3 kg - 4-5 ml, 4 kg - 5-6 ml, 5 kg - 7 ml, 7 kg - 10 ml, 3-4 razy dz. ; dzieci; 9-10 kg - 12-13 ml, 15 kg - 21 ml, 21 kg - 30 ml, 24 kg - 3^ ml, 32 kg - 45 ml, 42 kg - 60 ml, 54 kg - 77 ml, 3-5 razy dz.

 

Nalewka z liści:
pół szkl. suchych, rozdrobnionych liści zalać 400 ml wódki; macerować 14 dni; przefiltrować. Zażywać 4 razy dz. po 10 ml w 50 ml wody. Watką zmoczoną w nalewce przemywać skórę tłustą z trądzikiem młodzieńczym, pryszcze, owrzodzenia, odparzenia, rany, oparzenia, liszaje, liszajce, sączące. wypryski i opryszczki.

 

Napar, odwar i nalewka z suchych owoców działają przeciwbiegunkowo, przeciwgorączkowo, przeciwbakteryjnie, moczopędnie i przeciwzapalnie.

 

Nalewka z owoców:

pół szkl. suchych mielonych owoców zalać 400 ml wódki; macerować 14 dni; przefiltrować. Zażywać 3-4 razy dz. po 15 ml w 50 ml wody; dzieci: 23 kg - 4-5 ml, 32 kg - 6-7 ml, 42 kg - 9 ml, 54 kg - 11-12 ml, 3-4 razy dz. w 50 ml wody.

Napar z owoców: 2-3 łyżki owoców zalać 400 ml wrzącej wody; odstawić na 20 minut; przecedzić; jeżeli nie leczymy biegunki to posłodzić miodem. Pić 3-4 razy dz. po 150-200 ml.

Jeżeli chcemy odwar to należy owoce pogotować 3-5 minut.

Dzieciom podaje się 50-100-150 ml, zależnie od wieku

Niemowlętom ważącym 3 kg - 8 ml, 4 kg - 11 ml, 5 kg - 14 ml, 7 kg - 20 ml, 3-4 razy dz. przy zaburzeniach trawiennych i silnych lub średnich biegunkach.

 

Owoce borówki są doskonałym surowcem do robienia dżemów, konfitur, soków i syropów. 

 

źródło: dr. H. Różański
 

[Ismer]

Borówka bagienna - Vaccinium uliginosum (Ericaceae)

 

Borówka bagienna (pijanica, durnica, łochynia) to krzewinka o liściach opadających; kwiaty 1-4 na zakończeniach gałązek; jagoda kulista albo kształtu gruszkowatego, niebieska, pokryta ciemnobłękitnym nalotem.
Występuje pospolicie na całym obszarze kraju, lubi gleby wilgotne, bagniste. Jagody tej rośliny są bardzo wartościowe; pod względem zawartości witamin przewyższają brusznicę, a ponadto są bardzo smaczne.

Jest to cenna roślina jagodowa rosnąca często obok bagna zwyczajnego - Ledum palustre.
Bagno zwyczajne wytwarza lekki pyłek, który przy wietrze lub przy potrąceniu rośliny łatwo wznosi się w powietrze.
Osoby zbierające owoce borówki bagiennej wdychają wraz z powietrzem pyłek bagna zwyczajnego wykazujący działanie niepożądane wobec wielu osób, zwłaszcza alergików (oszołomienie, “ciemno w oczach się robi”, ból głowy, kichanie, katar, zapalenie spojówek i łzawienie).
Jagody nas interesujące nie zawierają żadnych szkodliwych dla człowieka substancji chemicznych, zawiera je pyłek bagna.

Owoce borówki bagiennej zawierają dużo kwasów organicznych (np. cytrynowy, jabłkowy), fruktozę, sole mineralne, witaminę C - 30 mg/100 g, wit. A - 200 j.m., wit. P - 380 mg, wit. PP - 90 ug, pektyny - O,50% i inne.

Przed spożyciem owoce należy starannie opłukać w wodzie z pyłku bagna zw.

Z jagód można robić dżemy, soki, marmoladki, konfitury i wina, podobnie jak z jagód czernicy czy brusznicy.

 

źródło: dr. H. Różański

 

 

[Frida]

Borówka to sztandarowy dżem w mojej rodzinie, nie wyobrażam sobie roku bez borówki. Idealna do mięs, podobnie jak żurawina. Może być z dodatkiem gruszki. Poezja smaku

Nalewki nie robiłam, bo nawet nie wiedziałam, że można, a teraz już jest  po sezonie. Ale na przyszły rok spróbuję, może być ciekawa w smaku, ale zrobię ją ze świeżych owoców, suszone do nalewki jakoś mnie nie przekonują, tym bardziej, iż będzie to nalewka bardziej smakowa niż lecznicza