Bylica boże drzewko; bylica pospolita; estragon

[Ismer]

Ziele bylicy boże drzewko – Herba Abrotani jest pozyskiwane z gatunku Artemisia abrotanum L. z rodziny złożonych – Compositae (Asteraceae). Pochodzi z krajów rejonu Morza Śródziemnego. Jest uprawiana w ogródkach (krzew), czasem dziczeje. W krajach zachodnich jest raczej mało popularna i pomijana w współczesnych publikacjach farmakognostycznych i fitoterapeutycznych.

 

Opis
Półkrzew lub krzew dorastający do 150 cm wys., o silnym zapachu; liście sinozielone, spodem szaro owłosione, dolne podwójnie pierzaste, z równowąskimi odcinkami, górne pojedynczo pierzaste, 3-dzielne i nie podzielone, równowąskie; koszyczki kwiatowe drobne, prawie kuliste, zwisające, zebrane w ulistnione grona; wszystkie kwiaty w koszyczku rurkowate, bladożółtawe; kielicha brak; owocem jest niełupka. 

Surowiec
W lecznictwie wykorzystuje się ziele (młode zielone gałązki) - Herba Abrotanii. Zbiera się je późną wiosną lub wczesnym latem rozkłada cienką warstwą na papierach lub siatkach, można także surowiec powiązać w pęczki i zawiesić na sznurku; suszy się je w normalnej temperaturze. 

Składnikami czynnymi surowca są: hydroksykumaryny (eskuletyna, herniaryna, izofraksydyna, skopoletyna, umbeliferon), flawonoidy związane glikozydowo (kwercetyna, rutyna, artemisetyna), wolne flawonole, garbniki pirokatechinowe (4-6%), olejek eteryczny (2-2,5%; bogaty w tujon, 1,8-cyneol, linalol i kamfen), sole mineralne (8-9%), kwasy fenolowe (kawowy, chlorogenowy), gorycze (gorzkie laktony seskwiterpenowe: polistachina, wulgaryna), poliiny (poliacetyleny). Izofraksydyna działa żółciotwórczo.
Wymienione składniki zwiększają ilość wytwarzanej żółci, stymulują przepływ i uwalnianie żółci do dwunastnicy. Działanie żółciotwórcze kumaryn z laktonami bylicy boże drzewko jest 2-4 razy silniejsze od działania kwasu dehydrocholowego.
Garbniki i flawonoidy działają przeciwzapalnie i lekko ściągająco na błonę śluzową przewodu pokarmowego. Składniki olejku eterycznego oraz laktony mają właściwości przeciwbakteryjne (zwłaszcza w stosunku do Streptococcus mutans serotyp C i D) i przeciwpasożytnicze (pierwotniaki, płazińce i obleńce).
Etanolowe i octowe wyciągi z bożego drzewka są skutecznymi insektycydami (np. zwalczają pchły, wszy, mszyce). Nalewka i wyciąg na occie spożywczym 5%  z bylicy bożego drzewka niszczą roztocze i owady pasożytnicze na skórze i we włosach.

 

Działanie i zastosowanie
Wyciągi z ziela bożego drzewka działają silnie żółciopędnie, przeciwzapalnie, przeciwrobaczo, wiatropędnie, przeciwbakteryjnie; zwiększają wydzielanie soku żołądkowego, trzustkowego i jelitowego, pobudzają apetyt, ułatwiają przyswojenie mleczka pokarmowego.

Wskazania: choroby wątroby, trzustki i pęcherzyka żółciowego, zaburzenia trawienne, nieżyty przewodu pokarmowego.
Bylica boże drzewko jest wykorzystywana w leczeniu i profilaktyce objawów związanych z kamicą żółciową, niedostatecznym wydzielaniem żółci, dyskinezami dróg żółciowych, niestrawności tłuszczów, ponadto w leczeniu stanów skurczowych bańki wątrobowo-trzustkowej i niedokwaśności soku żołądkowego. Leczy nieżyt jelit.
Dawniej była polecany również w terapii chorób metabolicznych i skórnych.
Polecam w profilaktyce kamicy żółciowej.

 

Ekstrakty z bylicy boże drzewko są składnikiem krajowych i zagranicznych leków żółciopędnych i żółciotwórczych, wytwarzanych w formie płynów, rzadziej mieszanek ziołowych. Napary działają mniej efektywnie od ekstraktów.

Do ważniejszych preparatów galenowych należą:
Nalewka z bylicy boże drzewko – Tinctura Abrotani 1:5: doustnie 5 ml 2-3 razy dziennie po rozmieszaniu z wodą.
Intrakt z bylicy boże drzewko – Intractum Abrotani 1:5: doustnie 5 ml 2-3 razy dziennie po rozmieszaniu z wodą.

 

Napar: 2 łyżki ziela zalać 2 szkl. wrzątku; parzyć 20 minut; przecedzić Pić 3-4 razy dz. po 150 ml; dzieci w wieku przedszkolnym - ok. 30 ml, w wieku szkolnym - 50-100 ml, 3-4 razy dz.
Nalewka - Tinctura Abrotanii: pół szkl. ziela zalać 400 ml wódki; macerować 14 dni; przefiltrować.
Zażywać 3-4 razy dz. po 1 łyżeczce; dzieciom podawać pół łyżeczki nalewki 3-4 razy dz.

Ze świeżego ziela przyrządza się również intrakt zgodnie z przyjętą recepturą.

Jest używana jako przyprawa oraz do konserwacji kiszonej kapusty i ogórków (nadaje im pożądana twardość i smak). Dobrze smakuje w sosach do mięs oraz w rosole.

 

Bylica pospolita - Artemisia vulgaris

Bylina dorastająca do 150 m wys. o łodygach zwykle czerwono nabiegłych; liście pierzastodzielne z wierzchu ciemnozielone, spodem białawo-wełniste, o odcinkach podłużnych, głęboko o odległe piłkowanych; koszyczki kwiatowe drobne, liczne, zebrane w wiechę; kwiaty tylko rurkowe, żółte lub czerwone, brzeżne - żeńskie, wewnętrzne - obupłciowe; owocem jest niełupka. Pospolita w całym kraju. Kwitnie od lipca do września.
 

Surowiec
Surowcem jest ziele - Herba Artemisiae, które zbiera się przed, w początkach lub w czasie kwitnienia; ścina się górne odcinki pędów.

Skład chemiczny
Ziele zawiera olejek eteryczny - ok. 0,2-0,3% (tujon, izotujon, cyneol, pinen, kemfen, borneol), inulinę - ok. 9%, gorycze, żywice, kwasy, sterole, absyntynę, sole mineralna, flawonoidy i garbniki.

Działanie i zastosowanie
Wyciągi z bylicy pospolitej działają żółciopędnie, rozkurczowo, moczopędnie, wzmacniająco, przeciwzapalnie, odkażająco, wykrztuśnie, trawiennie; pobudzają apetyt, regulują wypróżnienia, pobudzają krwawienie miesiączkowe; działają tonizująco na naczynia krwionośne.

Wskazania
Zaburzenia trawienia, kamica żółciowa i moczowa, zastoje żółci, zaparcia, biegunki, nieżyty jelit i żołądka oraz układu oddechowego, niedokwaśność treści żołądkowej, skąpomocz, skąpe i nieregularne krwawienia miesiączkowe, osłabienie, choroby zakaźne i skórne.

Napar: 2 łyżki ziela zalać 2 szkl. wrzącej wody; odstawić na 20 min.; przecedzić. Pić 3-4 razy dz. po 100-150 ml;

odpowiednio dzieci od 6 do 7 r. ż. 32 ml, od 8 do 10 r. ż. - 40 ml, od 11 do 13 r. ż. - 50 ml, od 14 do 15 r. ż. - 70 ml, 2-3 razy dz.

Nalewka - Tinctura Artemisiae; pół szkl. ziela zalać 400 ml wódki; macerować 14 dni; przefiltrować. Zażywać 3 razy dz. po 10-15 ml.

Ze świeżego ziela można też przyrządzić intrakt i zażywać go jak nalewkę.
Bylica pospolita ma podobne działanie lecznicze jak bylica piołun lecz jest znacznie od niej bezpieczniejsza.

 

źródło: dr. H.Różański, notatki z wykładów

[Ismer]

Bylica estragon  - Artemisia dracunculus sive Oligoporus condimentarius (Compositae)

 

Opis
Bylina dorastająca do 120 cm wys., aromatyczna; liście nie podzielone, lancetowate lub równowąskie, zwykle całobrzegie; koszyczki kwiatowe kuliste, drobne, liczne, zwisające, zebrane w luźną wiechę; kwiaty rurkowate, żółte, brzeżne - żeńskie, wewnętrzne - obupłciowe, bezpłodne; owoc - niełupka. Dziko rośnie na stepach i brzegach rzek na Ukrainie, w rejonach Kaukazu, w umiarkowanych klimatycznie strefach Azji i w Ameryce Północnej. U nas często uprawiana w ogródkach i na działkach.

Surowiec
Surowcem jest ziele estragonu - Herba Dracunculi sive Herba Oligoporii condimentarii, zbierane w początkach lub w czasie kwitnienia. Estragon można pozyskać z uprawy lub kupić w sklepach zielarskich, bądź też w sklepach spożywczych.

Skład chemiczny
W zielu znajduje się olejek eteryczny - ok. 0,15-3,1%, kumaryny, garbniki, kwas askorbinowy, woski, karotenoidy, sterole, flawonoidy (głównie rutozyd) i kw. chlorogenowy.

Działanie i zastosowanie
Wyciągi z ziela działają żółciopędnie, moczopędnie, odkażająco, rozkurczowo, wykrztuśnie, przeciwzapalnie, rozgrzewająco, napotnie oraz trawiennie.

Wskazania
Niedostateczne wydzielanie żółci, kamica żółciowa, choroby wątroby, zastoje żółci, zaburzenia trawienia, brak łaknienia, nieżyt przewodu pokarmowego i układu oddechowego, przeziębienie, zmarznięcie.

 

Napar, nalewkę, intrakt przyrządza się tak samo jak w przypadku bylicy bożego drzewka; podobnie się też dawkuje.

 

Estragon to cenna roślina przyprawowa, z której można przyrządzić ocet i olej estragonowy.

Ocet estragonowy - Aceti Dracunculi: pół szkl. suchego lub świeżego ziela zalać 300 ml octu spożywczego; macerować 14 dni; przefiltrować. Stosować jako przyprawę do galaret, barszczy, marynat, sosów, mięs i ryb. Estragon lub ocet estragonowy warto dodawać do kiszenia ogórków i kapusty; kiszonym produktom nadają one miły aromat, przyjemny smak, jędrność, a ponadto posiadają niezastąpione właściwości konserwujące. Rozcieńczonym octem estragonowym płukać można jamę ustną i gardło przy nieprzyjemnym zapachu i stanach zapalnych
Ponadto przemywać skórę suchą, łojotokową i wrażliwą w celu jej zakwaszenia po umyciu zasadowym mydłem. W tym celu na łyżkę octu ziołowego należy przeznaczyć 150-200 ml wody przegotowanej.

Olej estragonowy - Oleum Dracunculi: pół szkl, świeżego lub suchego ziela zalać 200 ml gorącego oleju słonecznikowego lub sojowego (znakomita do tego celu jest również oliwa); macerować 14 dni; przefiltrować. Stosować jaka przyprawę lub zażywać doustnie (1-2 razy dz. po 1 łyżce) jako środek silnie żółciopędny i regulujący trawienie oraz wypróżnienia.
Olej estragonowy leczy nieżyt żołądka, działa osłaniające na śluzówkę żołądka, a zastosowany zewnętrznie przyśpiesza gojenie się ran i oparzeń.

 

opis bylicy estragon jest również tutaj: Estragon